Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đề xuất mở rộng chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Trọng tâm không chỉ là giảm chi phí đăng ký mà còn bảo đảm hoạt động kinh doanh được tiếp nối, hỗ trợ quản trị, chuyển đổi dữ liệu và tuân thủ pháp luật trong giai đoạn đầu.
Theo Bộ Tài chính, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh được đề xuất tại Điều 20 dự thảo Luật. So với Luật năm 2017, phạm vi hỗ trợ được mở rộng nhằm giảm khó khăn khi hộ kinh doanh chuyển sang mô hình tổ chức và quản trị chặt chẽ hơn.
Việc chuyển đổi không đơn thuần là đổi tên trên giấy đăng ký. Từ thời điểm được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, chủ thể kinh doanh phải hoạt động dưới danh nghĩa doanh nghiệp và không được tiếp tục hoạt động dưới danh nghĩa hộ kinh doanh.
Hoạt động kinh doanh được tiếp nối sau chuyển đổi
Theo dự thảo, doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh được kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của hộ kinh doanh.
Đề xuất này có ý nghĩa quan trọng đối với tính liên tục của hoạt động kinh doanh. Hộ kinh doanh có thể đã hình thành quan hệ với khách hàng, nhà cung cấp, người lao động và các tổ chức liên quan trước thời điểm chuyển đổi. Việc cho phép doanh nghiệp kế thừa quyền và nghĩa vụ giúp quá trình chuyển đổi không bị hiểu là chấm dứt toàn bộ hoạt động cũ để bắt đầu lại từ đầu.
Dự thảo cũng đề xuất hỗ trợ chuyển tiếp dữ liệu về hóa đơn, bảo hiểm xã hội, lịch sử tín dụng và những thông tin liên quan. Nếu được thực hiện đồng bộ, cơ chế này sẽ hạn chế tình trạng chủ hộ phải kê khai lại nhiều dữ liệu đã có hoặc gặp khó khăn trong việc chứng minh quá trình hoạt động trước khi thành lập doanh nghiệp.
Tuy nhiên, việc kế thừa cũng đồng nghĩa doanh nghiệp phải tiếp nhận các nghĩa vụ còn tồn tại của hộ kinh doanh. Do đó, trước khi chuyển đổi, chủ hộ cần rà soát các hợp đồng đang thực hiện, khoản phải thu, khoản phải trả, nghĩa vụ với người lao động và giấy phép liên quan đến hoạt động kinh doanh.
Chuyển đổi không làm mất trách nhiệm đối với khoản nợ cũ
Một nội dung cần đặc biệt lưu ý là trách nhiệm đối với những khoản nợ chưa thanh toán của hộ kinh doanh.
Theo dự thảo, nếu công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần được thành lập trên cơ sở chuyển đổi từ hộ kinh doanh, chủ hộ vẫn phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các khoản nợ chưa thanh toán của hộ kinh doanh, trừ trường hợp có thỏa thuận khác theo quy định của pháp luật.
Như vậy, việc thành lập doanh nghiệp không tự động xóa hoặc chuyển toàn bộ trách nhiệm đối với khoản nợ cũ sang công ty. Chủ hộ cần xác định rõ tình trạng công nợ trước thời điểm chuyển đổi, đồng thời thống nhất với khách hàng, đối tác và chủ nợ về phương án tiếp tục thực hiện nghĩa vụ.
Đây là bước quan trọng nhằm tránh tranh chấp sau khi doanh nghiệp đã được thành lập, nhất là khi hợp đồng cũ vẫn đang thực hiện hoặc chưa xác định rõ chủ thể tiếp tục thanh toán.
Hỗ trợ xây dựng bộ máy quản trị trong giai đoạn đầu
Một trong những khác biệt lớn khi chuyển từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp là yêu cầu tổ chức hoạt động có hệ thống hơn. Doanh nghiệp cần phân định rõ trách nhiệm quản lý, quản trị nhân sự, lưu trữ hồ sơ và thực hiện chế độ báo cáo.
Để hỗ trợ giai đoạn chuyển tiếp, dự thảo đề xuất hỗ trợ chi phí tiếp cận, sử dụng nền tảng số, phần mềm kế toán và các giải pháp phục vụ quản trị, vận hành, hóa đơn điện tử, thanh toán và thương mại điện tử.
Doanh nghiệp mới thành lập còn có thể được hỗ trợ chi phí dịch vụ kế toán trong thời hạn tối đa hai năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.
Bên cạnh công cụ và phần mềm, doanh nghiệp chuyển đổi được đề xuất ưu tiên đào tạo, tư vấn, cố vấn, huấn luyện và hỗ trợ pháp lý chuyên sâu. Các hoạt động này hướng đến nâng cao năng lực quản trị và khả năng tuân thủ pháp luật, vốn là những nội dung nhiều hộ kinh doanh chưa có bộ phận chuyên trách để thực hiện.
Việc hỗ trợ sẽ hiệu quả hơn nếu chủ hộ xác định rõ nhu cầu ngay từ trước khi chuyển đổi: lựa chọn mô hình tổ chức phù hợp, phân công người phụ trách hồ sơ, xây dựng quy trình ký kết hợp đồng và quản lý lao động.
Một năm đầu để làm quen với cơ chế tuân thủ mới
Dự thảo đề xuất trong thời hạn một năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh được Nhà nước hỗ trợ, hướng dẫn và cảnh báo về mức độ tuân thủ pháp luật.
Nếu doanh nghiệp lần đầu vi phạm trong các lĩnh vực như kế toán, bảo hiểm xã hội, lao động, điều kiện kinh doanh hoặc nghĩa vụ hành chính khác mà không thuộc trường hợp gian lận, trốn tránh nghĩa vụ hay gây hậu quả nghiêm trọng, doanh nghiệp được ưu tiên hướng dẫn khắc phục, hoàn thiện thủ tục và có thể được xem xét miễn xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.
Đây được xem là cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp thích nghi với yêu cầu quản lý mới. Tuy nhiên, quy định này không có nghĩa mọi sai phạm trong năm đầu đều được miễn xử lý. Những hành vi gian lận, cố tình trốn tránh nghĩa vụ hoặc gây hậu quả nghiêm trọng không thuộc phạm vi được ưu tiên hỗ trợ.
Do đó, doanh nghiệp vẫn cần chủ động tìm hiểu và thực hiện đúng quy định ngay từ khi bắt đầu hoạt động. Cơ chế hướng dẫn và cảnh báo chỉ giúp giảm rủi ro do thiếu kinh nghiệm, không thay thế trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp.
Chuyển đổi để mở rộng hoạt động, không phải chỉ để hưởng hỗ trợ
Chính sách đang được đề xuất có thể giảm bớt chi phí và áp lực trong giai đoạn đầu, nhưng quyết định chuyển đổi cần xuất phát từ nhu cầu phát triển thực tế.
Mô hình doanh nghiệp phù hợp hơn khi hoạt động kinh doanh cần mở rộng quy mô, xây dựng bộ máy nhân sự, hợp tác với nhiều đối tác hoặc tham gia các chuỗi cung ứng yêu cầu tư cách pháp lý và năng lực quản trị rõ ràng. Việc chuyển đổi cũng giúp hoạt động kinh doanh được tổ chức minh bạch hơn, tạo cơ sở nâng cao uy tín với khách hàng và đối tác.
Trước khi chuyển đổi, hộ kinh doanh nên rà soát công nợ, hợp đồng, lao động, giấy phép, dữ liệu và quy trình đang áp dụng; đồng thời xác định rõ cách tổ chức, quản lý doanh nghiệp sau khi thành lập.