Sáng ngày 28/8, tại phiên họp mới đây của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đã được xem xét và cho ý kiến nhằm thay thế cho Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017. Việc đổi tên luật từ "Hỗ trợ" sang "Phát triển" không đơn thuần là sự thay đổi về mặt kỹ thuật lập pháp, mà đánh dấu bước chuyển dịch căn bản về tư duy chính sách của Nhà nước. Tư duy mới chuyển mạnh từ việc can thiệp bằng các biện pháp hỗ trợ thụ động sang kiến tạo môi trường thuận lợi, thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân chủ động lớn mạnh và đóng góp tích cực hơn vào sự phát triển chung của nền kinh tế.
Trình bày tại phiên họp, các cơ quan thẩm tra và lãnh đạo Quốc hội nhấn mạnh rằng thước đo hiệu quả của chính sách không nằm ở số lượng doanh nghiệp nhận được sự hỗ trợ, mà nằm ở sự phát triển bền vững và năng lực hấp thụ thực chất của doanh nghiệp sau khi chính sách được ban hành. Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, dự thảo luật đã thiết kế hai nhóm chính sách trọng tâm nhằm giải quyết triệt để các nút thắt kéo dài về vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường, giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Từ hỗ trợ những gì Nhà nước có sang cung cấp thứ doanh nghiệp cần
Một trong những điểm đột phá lớn nhất trong dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa là sự thay đổi phương thức tiếp cận hỗ trợ. Thực tiễn triển khai Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 cho thấy nhiều chương trình hỗ trợ vẫn mang tính dàn trải, chưa bám sát nhu cầu thực tế của từng nhóm đối tượng. Lần này, dự thảo luật định hướng chuyển mạnh từ việc "hỗ trợ cái Nhà nước có sẵn" sang "cung cấp đúng thứ doanh nghiệp đang cần". Phương thức hỗ trợ sẽ được thực hiện linh hoạt thông qua cơ chế phiếu hỗ trợ, giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng dịch vụ công.
Đi cùng với sự thay đổi về phương thức là vai trò định hướng của nguồn lực công. Ngân sách nhà nước sẽ không đóng vai trò bao cấp toàn bộ mà giữ vị trí là vốn dẫn dắt, kích thích và chia sẻ rủi ro nhằm huy động tối đa các nguồn lực tài chính từ xã hội. Cách làm này vừa nâng cao tính trách nhiệm của doanh nghiệp khi thụ hưởng chính sách, vừa tạo động lực để các đơn vị cung cấp dịch vụ phát triển hạ tầng và tư vấn nâng cao chất lượng phục vụ khối doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng và nguồn lực sản xuất kinh doanh
Khảo sát thực tế tại nhiều địa phương cho thấy tiếp cận vốn tín dụng và mặt bằng sản xuất vẫn là hai rào cản lớn nhất đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như hộ kinh doanh đang có ý định chuyển đổi. Dự thảo luật đã thiết kế các nhóm chính sách ưu đãi cụ thể nhằm khơi thông dòng vốn tín dụng thông qua cơ chế bảo lãnh và đa dạng hóa các quỹ phát triển. Đồng thời, các quy định về hỗ trợ mặt bằng tại các khu, cụm công nghiệp cũng được xem xét tinh chỉnh để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ tiếp cận đất đai với chi phí hợp lý.
Bên cạnh mặt bằng và vốn, chính sách mới tập trung mạnh mẽ vào việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được hỗ trợ nâng cao năng lực công nghệ, tiếp cận các công cụ quản trị hiện đại và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Những hỗ trợ này giúp doanh nghiệp nhanh chóng thích ứng với các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, từ đó gia tăng khả năng cạnh tranh và mở rộng thị phần.
Đẩy mạnh liên thông dữ liệu và cắt giảm chi phí tuân thủ
Để chính sách đi vào cuộc sống một cách nhanh chóng, dự thảo luật đặt ra yêu cầu cao về cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước. Một nguyên tắc quan trọng được khẳng định là tăng cường chia sẻ dữ liệu dùng chung giữa các bộ, ngành và địa phương. Cơ quan quản lý nhà nước tuyệt đối không được yêu cầu doanh nghiệp phải nộp lại những thông tin hay giấy tờ mà hệ thống dữ liệu quốc gia đã cập nhật và lưu trữ.
Việc minh bạch hóa dữ liệu và đơn giản hóa quy trình không chỉ giúp cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp mà còn hạn chế sự can thiệp chủ quan của bộ máy thực thi. Doanh nghiệp có thể dễ dàng tra cứu, đăng ký thụ hưởng chính sách trực tuyến và theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ của cơ quan chức năng, bảo đảm tính công bằng và công khai trong việc tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước.
Phân cấp thẩm quyền gắn liền với năng lực thực thi và cam kết quốc tế
Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong việc chủ động quyết định và triển khai các chính sách hỗ trợ phù hợp với đặc thù kinh tế vùng. Tuy nhiên, việc phân quyền được gắn liền với công tác đánh giá năng lực thực thi và nguồn lực tài chính thực tế của từng địa phương. Điều này nhằm tránh tình trạng ban hành chính sách trên giấy nhưng thiếu nguồn lực triển khai, gây lãng phí và làm giảm niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.
Đồng thời, quá trình hoàn thiện chính sách cũng đặt ra yêu cầu rà soát kỹ lưỡng các ưu đãi để bảo đảm tuyệt đối không vi phạm các cam kết và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Các chính sách ưu đãi trong mua sắm công hay trợ cấp sản xuất được thiết kế chặt chẽ, vừa tạo dư địa cho doanh nghiệp nội địa phát triển, vừa tránh nguy cơ kéo dài thời gian mua sắm hoặc phát sinh tranh chấp thương mại quốc tế.
Lộ trình bứt phá cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa
Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa khi được thông qua sẽ tạo nên một hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại, chuyển dịch từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ và kiến tạo. Đây là nền tảng quan trọng giúp khối doanh nghiệp tư nhân tự tin đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh và đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Để thụ hưởng hiệu quả các chính sách mới, bản thân mỗi doanh nghiệp cũng cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, chuẩn hóa hệ thống tài chính và tích cực ứng dụng công nghệ để sẵn sàng hấp thụ các nguồn lực kiến tạo từ Nhà nước.
G.Bảo