Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) đề xuất đơn giản hóa hình thức lựa chọn nhà thầu, mở rộng đấu thầu trên môi trường điện tử và sử dụng dữ liệu để đánh giá năng lực, uy tín của doanh nghiệp. Những thay đổi này có thể tác động trực tiếp đến việc chuẩn bị hồ sơ, tham gia đấu thầu và thực hiện hợp đồng.
Sắp xếp lại các hình thức lựa chọn nhà thầu
Dự thảo đề xuất bỏ hình thức đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh để tích hợp vào đấu thầu rộng rãi do đều dựa trên nguyên tắc lựa chọn nhà thầu thông qua cạnh tranh.
Hình thức mua sắm trực tiếp và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt cũng được đề xuất tích hợp vào chỉ định thầu vì đều có đặc điểm lựa chọn trực tiếp một nhà thầu.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh, áp dụng với những gói thầu chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá. Chủ đầu tư sẽ thương thảo với từ hai nhà thầu trở lên để hoàn thiện giải pháp kỹ thuật và phương án tài chính.
Hình thức chào giá trực tuyến cũng được đưa vào dự thảo trên cơ sở kế thừa quy định tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Đây có thể là cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận gói thầu thuận lợi hơn, tuy nhiên, doanh nghiệp phải chuẩn bị tốt năng lực sử dụng hệ thống điện tử, bảo đảm thông tin kê khai chính xác và có phương án giá phù hợp. Việc chào giá thấp nhưng không tính đầy đủ chi phí có thể làm phát sinh khó khăn khi thực hiện hợp đồng.
Mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp trong nước
Dự thảo đề xuất chỉ tổ chức đấu thầu quốc tế để lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án có tính chất đặc biệt về công nghệ, năng lượng sạch hoặc yêu cầu dịch vụ theo tiêu chuẩn quốc tế mà nhà đầu tư trong nước chưa đáp ứng được. Những dự án đầu tư kinh doanh khác sẽ thực hiện đấu thầu trong nước.
Định hướng này tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia nhiều hơn vào các dự án đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể chuyển thành kết quả khi doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm, tài chính và chất lượng thực hiện dự án.
Đồng thời, nhà thầu trong nước được sử dụng nhà thầu phụ hoặc nhà thầu phụ đặc biệt là nhà thầu nước ngoài đối với gói thầu tổ chức đấu thầu trong nước ở tất cả lĩnh vực. Quy định này có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam giữ vai trò nhà thầu chính và tiếp cận công nghệ, chuyên môn từ đối tác nước ngoài.
Tuy nhiên, nhà thầu chính vẫn phải trực tiếp quản lý, điều hành và chịu trách nhiệm thực hiện hợp đồng. Việc giao toàn bộ hoặc phần công việc chủ yếu cho nhà thầu phụ, làm thay đổi vai trò của nhà thầu trúng thầu, có thể bị xác định là chuyển nhượng thầu.
Số hóa toàn bộ quá trình đấu thầu
Dự thảo định hướng thực hiện đấu thầu trên môi trường điện tử là phương thức chủ yếu, áp dụng trong toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư và quản lý hợp đồng.
Hệ thống dữ liệu đấu thầu sẽ tập hợp thông tin về giá, năng lực, kinh nghiệm, uy tín, chất lượng và kết quả thực hiện hợp đồng của từng doanh nghiệp. Những dữ liệu này được sử dụng để đánh giá nhà thầu, giám sát quá trình thực hiện, cảnh báo rủi ro và phục vụ việc lựa chọn trong những lần tiếp theo.
Dự thảo nghị định hướng dẫn cũng dự kiến ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, phân tích dữ liệu và phát hiện dấu hiệu gian lận, thông đồng hoặc bất thường.
Như vậy, doanh nghiệp không chỉ cần chuẩn bị hồ sơ tốt tại thời điểm dự thầu mà còn phải duy trì lịch sử thực hiện hợp đồng minh bạch, đúng tiến độ và bảo đảm chất lượng.
Làm rõ việc sử dụng nhà thầu phụ và điều chỉnh hợp đồng
Về hợp đồng, dự thảo không quy định cứng tỷ lệ hoặc giá trị tối đa của phần công việc giao cho nhà thầu phụ để xác định hành vi chuyển nhượng thầu. Việc xác định sẽ căn cứ vào bản chất hành vi và trách nhiệm thực tế của các bên.
Theo đề xuất, trường hợp nhà thầu chính giao cho nhà thầu phụ thực hiện phần việc ngoài phạm vi đã nêu trong hợp đồng nhưng được chủ đầu tư chấp thuận thì không mặc nhiên bị coi là chuyển nhượng thầu. Hành vi chuyển nhượng thầu được xác định khi nhà thầu chính chuyển giao toàn bộ hoặc phần công việc chủ yếu, làm thay đổi bản chất vai trò của nhà thầu trúng thầu và không còn trực tiếp quản lý, điều hành, chịu trách nhiệm thực hiện hợp đồng.
Dự thảo cũng làm rõ cơ chế điều chỉnh hợp đồng khi xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản, tạo cơ sở để chủ đầu tư xem xét điều chỉnh và bảo đảm sự đồng bộ với pháp luật về dân sự, thương mại, xây dựng.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?
Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) vẫn đang được lấy ý kiến và các nội dung có thể tiếp tục được chỉnh lý. Tuy nhiên, những đề xuất hiện nay cho thấy hoạt động đấu thầu đang chuyển mạnh sang môi trường điện tử, quản lý dựa trên dữ liệu và đánh giá xuyên suốt quá trình thực hiện hợp đồng.
Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao khả năng sử dụng Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; chuẩn hóa dữ liệu về năng lực, kinh nghiệm và nhân sự; kiểm soát chặt thông tin trong hồ sơ dự thầu; đồng thời xây dựng phương án giá phù hợp với năng lực thực hiện.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải chú trọng chất lượng và tiến độ của từng hợp đồng. Khi dữ liệu về uy tín và kết quả thực hiện được sử dụng cho những lần lựa chọn tiếp theo, lịch sử tuân thủ sẽ trở thành một phần quan trọng trong năng lực cạnh tranh của nhà thầu.