Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa hướng tới đổi mới tư duy xây dựng chính sách, chuyển từ hỗ trợ những gì Nhà nước có sang đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Theo bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), việc trao quyền chủ động lựa chọn chính sách, dịch vụ hỗ trợ, đồng thời đơn giản hóa thủ tục thuế, kế toán và quản trị sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Bên lề cuộc họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Tài chính diễn ra chiều 6/10, bà Trịnh Thị Hương đã trao đổi về những điểm mới đáng chú ý của dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó nhấn mạnh định hướng lấy nhu cầu và khả năng phát triển của doanh nghiệp làm trọng tâm thiết kế chính sách.

Chuyển từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo và phát triển doanh nghiệp

Theo bà Trịnh Thị Hương, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được ban hành năm 2017 đã trải qua gần 10 năm triển khai. Qua quá trình thực hiện, tổng kết và đánh giá, một số hạn chế của chính sách hiện hành đã bộc lộ, đòi hỏi phải được nghiên cứu, tháo gỡ để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển bền vững hơn.

Việc xây dựng dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa không đơn thuần là thay đổi tên gọi của luật mà thể hiện sự chuyển đổi trong tư duy xây dựng chính sách. Thay vì tập trung vào các hoạt động hỗ trợ đơn lẻ, dự thảo hướng tới kiến tạo môi trường và điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển.

Một trong những điểm mới quan trọng là đổi mới phương thức hỗ trợ theo hướng đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Nếu trước đây, chính sách chủ yếu dựa trên những nguồn lực và hình thức hỗ trợ Nhà nước có thể cung cấp, thì với định hướng mới, doanh nghiệp được trao quyền chủ động hơn trong việc lựa chọn chính sách và dịch vụ phù hợp với nhu cầu của mình.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất triển khai hình thức phiếu hỗ trợ doanh nghiệp (voucher), qua đó mở rộng quyền lựa chọn của doanh nghiệp đối với nội dung và đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ. Cách tiếp cận này hướng tới nâng cao tính thiết thực, hiệu quả của chính sách, hạn chế tình trạng hỗ trợ chưa sát với nhu cầu thực tế.

Bên cạnh đổi mới phương thức hỗ trợ, dự thảo cũng xác định thúc đẩy chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp là một trong những nội dung trọng tâm. Theo bà Trịnh Thị Hương, để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi, chính sách cần tập trung tháo gỡ những rào cản mà nhóm đối tượng này đang gặp phải trong quá trình hoạt động và phát triển.

Giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho hộ kinh doanh chuyển đổi

Phân tích về những khó khăn khiến hộ kinh doanh còn e ngại chuyển đổi thành doanh nghiệp, bà Trịnh Thị Hương cho rằng rào cản lớn không chỉ nằm ở mức độ ưu đãi mà còn xuất phát từ chi phí tuân thủ các quy định pháp luật sau chuyển đổi.

Khi trở thành doanh nghiệp, chủ thể kinh doanh phải thực hiện các yêu cầu liên quan đến thuế, kế toán và những thủ tục quản lý tương ứng. Nếu các yêu cầu này phức tạp hoặc phát sinh chi phí lớn so với quy mô hoạt động, hộ kinh doanh sẽ gặp khó khăn khi cân nhắc chuyển đổi mô hình.

Vì vậy, một trong những định hướng trọng tâm của dự thảo luật là đơn giản hóa tối đa các yêu cầu tuân thủ, giảm chi phí và thời gian thực hiện thủ tục để doanh nghiệp có điều kiện tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong lĩnh vực thuế, dự thảo đề xuất nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản từ 3 tỷ đồng/năm lên 10 tỷ đồng/năm, tạo điều kiện để nhiều hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể lựa chọn phương pháp phù hợp hơn với quy mô hoạt động.

Theo tính toán của cơ quan soạn thảo được bà Trịnh Thị Hương thông tin, với ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng/năm, hơn 99% cá nhân và hộ kinh doanh hiện nay sẽ có quyền lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản; khoảng 81% doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng thuộc diện có thể lựa chọn phương pháp này.

Việc áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản đồng thời giúp giảm bớt yêu cầu về chế độ kế toán. Qua đó, doanh nghiệp có thể tiết kiệm thời gian, chi phí dành cho việc thực hiện nghĩa vụ tuân thủ, nhất là đối với những cơ sở kinh doanh có quy mô nhỏ, nguồn lực tài chính và nhân sự còn hạn chế.

Theo bà Hương, đơn giản hóa phương pháp tính thuế và chế độ kế toán sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng trong quá trình hoạt động, dành nhiều thời gian và nguồn lực hơn cho sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi thành doanh nghiệp, từng bước mở rộng quy mô và phát triển hoạt động kinh doanh.

Định hướng này cho thấy chính sách hỗ trợ không chỉ cần tạo thuận lợi tại thời điểm thành lập doanh nghiệp mà còn phải tính đến những chi phí và yêu cầu mà doanh nghiệp phải đáp ứng trong quá trình vận hành. Việc giảm chi phí tuân thủ vì thế có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng duy trì hoạt động, phát triển và nâng cao tính chính thức của các chủ thể kinh doanh.

Đơn giản hóa mô hình quản trị doanh nghiệp một người

Một nội dung đáng chú ý khác của dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa là đề xuất xây dựng mô hình quản trị tối giản dành cho doanh nghiệp một người. Theo bà Trịnh Thị Hương, đây là một điểm quan trọng trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thực tế, mô hình doanh nghiệp một người không phải là hình thức mới trên thế giới. Sự phát triển của công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và các ứng dụng số đang tạo điều kiện để cá nhân sử dụng phần mềm, giải pháp công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, qua đó giảm nhu cầu sử dụng nhân lực và tối ưu hóa chi phí vận hành.

Mô hình này ngày càng phổ biến tại một số quốc gia như Ấn Độ, Trung Quốc, Mỹ và Singapore. Với sự hỗ trợ của công nghệ, một cá nhân có thể đảm nhiệm nhiều công việc trước đây cần đến đội ngũ nhân sự lớn hơn, từ quản lý hoạt động đến triển khai các khâu phục vụ kinh doanh.

Tại Việt Nam, pháp luật hiện hành cũng đã có mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do cá nhân làm chủ. Tuy nhiên, theo định hướng được nghiên cứu trong quá trình xây dựng dự thảo luật, việc đơn giản hóa mô hình quản trị sẽ giúp doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ giảm bớt những yêu cầu chưa thực sự phù hợp với nguồn lực và cách thức tổ chức hoạt động.

Bà Trịnh Thị Hương cho biết, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Tài chính, cơ quan soạn thảo đã nghiên cứu phương án đơn giản hóa tối đa mô hình quản trị đối với doanh nghiệp một người.

Theo đề xuất, hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp một người, cụ thể là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do cá nhân làm chủ, nếu đáp ứng điều kiện về quy mô siêu nhỏ, có thể áp dụng mô hình quản trị tối giản. Theo đó, doanh nghiệp không bắt buộc phải có chủ tịch công ty, không cần bố trí kế toán trưởng, đồng thời được áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản nhất và chế độ kế toán phù hợp với quy mô hoạt động.

Đề xuất này hướng tới giảm bớt các yêu cầu về tổ chức, nhân sự và thủ tục quản lý đối với doanh nghiệp có quy mô nhỏ, qua đó hạn chế tình trạng chi phí quản trị trở thành rào cản đối với quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp.

Việc thiết kế cơ chế quản trị phù hợp với quy mô cũng tạo điều kiện để cá nhân kinh doanh lựa chọn mô hình doanh nghiệp khi có nhu cầu mở rộng hoạt động, mà không phải ngay lập tức đáp ứng những yêu cầu tổ chức vượt quá khả năng thực tế.

Chính sách hướng đến nhu cầu thực tế của doanh nghiệp

Từ những nội dung được đề xuất, có thể thấy dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa hướng tới cách tiếp cận toàn diện hơn trong hỗ trợ doanh nghiệp. Trọng tâm không chỉ là cung cấp nguồn lực hoặc ưu đãi mà còn là tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình thành lập, tổ chức quản trị và thực hiện nghĩa vụ pháp lý.

Việc trao quyền lựa chọn chính sách, dịch vụ hỗ trợ thông qua hình thức voucher tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tìm kiếm giải pháp phù hợp. Trong khi đó, các đề xuất đơn giản hóa thuế, kế toán và mô hình quản trị tập trung giải quyết những chi phí tuân thủ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định chuyển đổi và khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp.

Đối với hộ kinh doanh, các cơ chế này có ý nghĩa trong việc giảm bớt áp lực khi chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, đặc biệt với những cơ sở có quy mô nhỏ, chưa có điều kiện xây dựng bộ máy quản lý chuyên nghiệp. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đang hoạt động, việc đơn giản hóa thủ tục và mở rộng khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ có thể tạo thêm điều kiện để tập trung nguồn lực cho hoạt động kinh doanh.

Theo định hướng được bà Trịnh Thị Hương chia sẻ, việc xây dựng luật lần này không chỉ nhằm hoàn thiện các chính sách hỗ trợ hiện hành mà còn hướng tới thay đổi cách thức Nhà nước đồng hành với doanh nghiệp. Thay vì xác định trước những hình thức hỗ trợ rồi triển khai đồng loạt, chính sách cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, phù hợp với quy mô và khả năng tiếp nhận của từng nhóm doanh nghiệp.

Đây là cơ sở để nâng cao tính thiết thực của chính sách, giúp doanh nghiệp tiếp cận hỗ trợ thuận lợi hơn, giảm chi phí tuân thủ và có thêm điều kiện phát triển bền vững trong thời gian tới.

N.Hà