Việc sử dụng tài khoản ngân hàng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật ngày càng tinh vi, phức tạp. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân cần nâng cao ý thức, chủ động bảo vệ thông tin và không cho mượn, cho thuê, mua bán hoặc giao tài khoản cho người khác sử dụng trái quy định.

Các hành vi sử dụng tài khoản ngân hàng để phạm tội ngày càng tinh vi, phức tạp

Trong những năm gần đây, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã có bước phát triển nhanh trong quá trình hiện đại hóa công nghệ thông tin, hướng tới xây dựng nền tài chính hiện đại, văn minh, thuận tiện cho khách hàng.

Theo thông tin từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản ngân hàng đạt mức gần 90%; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt mức gấp 28 lần GDP; số lượng giao dịch không dùng tiền mặt tăng trên 37,9%, giá trị giao dịch tăng trên 14,2%. Trên 154 triệu tài khoản cá nhân và 1,94 triệu tài khoản tổ chức trong tổng số hơn 232 triệu tài khoản khách hàng trên hệ thống đã thực hiện sinh trắc học; số vụ lừa đảo qua tài khoản ngân hàng giảm trên 50% so với cùng kỳ năm 2025.

Những kết quả trên cho thấy thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng trở thành phương thức giao dịch phổ biến. Tuy nhiên, cùng với quá trình số hóa và sự phát triển mạnh của các dịch vụ ngân hàng điện tử, tài khoản ngân hàng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị lợi dụng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.

Trên thế giới cũng như tại Việt Nam, tình trạng lợi dụng tài khoản ngân hàng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật đang diễn biến phức tạp, với quy mô ngày càng lớn. Phương thức, thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi, có tính tổ chức và xuyên biên giới, gây thiệt hại lên đến hàng ngàn tỷ USD và rất khó để thu hồi.

Trong bối cảnh internet và công nghệ số phát triển mạnh trên phạm vi toàn cầu, việc sử dụng tài khoản ngân hàng để thực hiện hành vi phạm tội cũng xuất hiện ngày càng nhiều phương thức mới.

Đặc biệt, sự phát triển của các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia cùng tính chất không biên giới của hệ thống Mobile Banking, Internet Banking, ứng dụng ngân hàng số, ví điện tử và các sàn giao dịch tiền kỹ thuật số đã tạo điều kiện để dòng tiền được luân chuyển với tốc độ rất nhanh và trên phạm vi rộng.

Các đối tượng có thể lợi dụng những kẽ hở về bảo mật, tính "ẩn" danh của cá nhân trên không gian mạng để che giấu tung tích, xâm nhập từ xa nhằm chiếm đoạt quyền điều hành, chiếm đoạt tài sản trong tài khoản khách hàng, tống tiền cá nhân, tổ chức; đồng thời sử dụng tính năng tự động trích tài khoản để luân chuyển dòng tiền ngay khi tiền được chuyển vào tài khoản.

Theo đó, các hành vi vi phạm pháp luật phổ biến hiện nay thông qua tài khoản ngân hàng liên quan đến nhiều loại tội phạm như: lừa đảo, trốn thuế, đánh bạc, chuyển tiền trái phép, rửa tiền…

Để thực hiện các hành vi này, các đối tượng thường sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn khác nhau như sử dụng giấy tờ giả để mở tài khoản ngân hàng; mua, bán, mượn, thuê tài khoản; sử dụng tài khoản cá nhân hoặc tổ chức làm trung gian luân chuyển nguồn tiền bất hợp pháp hoặc hợp thức hóa mục đích vay vốn, phát hành trái phiếu, cổ phiếu…

Hiện nay, việc mở, sử dụng tài khoản của các cá nhân, tổ chức tại Việt Nam được quy định khá chặt chẽ theo Nghị định số 52/2024/NĐ-CP ngày 15/5/2024 của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt và các thông tư của NHNN (Các Thông tư: số 17/2024/TT-NHNN ngày 28/6/2024 về mở và sử dụng tài khoản thanh toán tại các tổ chức chung ứng dịch vụ thanh toán; số 18/2024/TT-NHNN ngày 28/6/2024 về hoạt động thẻ ngân hàng; số 48/2024/TT-NHNN về áp dụng các biện pháp an toàn, bảo mật trong giao dịch thanh toán trực tuyến và thanh toán thẻ ngân hàng; số 09/2023/TT-NHNN quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống rửa tiền; số 40/2024/TT-NHNN quy định về dịch vụ trong gian thanh toán… ).

Các hành vi vi phạm trong mở, sử dụng tài khoản có thể bị xử phạt hành chính và xử lý hình sự theo các quy định của pháp luật (Xử phạt hành chính theo quy định của Nghị định số 340/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng; các Điều 291, 290, 174, 324… của Bộ Luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Bộ Công an khuyến cáo doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân

Để chủ động phòng ngừa những rủi ro pháp lý có thể phát sinh từ việc sử dụng tài khoản ngân hàng, Cục An ninh kinh tế - Bộ Công an khuyến cáo doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, thận trọng trong việc quản lý và sử dụng tài khoản.

Một trong những vấn đề đáng lưu ý là tâm lý chủ quan của một bộ phận người dân khi cho rằng việc cho mượn, cho thuê hoặc bán thông tin cá nhân chỉ là hành vi đơn giản và bản thân không trực tiếp tham gia hoạt động phạm tội.

Tuy nhiên, đây là nhận thức sai lầm và tiềm ẩn nhiều hậu quả nghiêm trọng.

Khi phát sinh giao dịch đáng ngờ, các vụ việc lừa đảo, tranh chấp thanh toán hoặc giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật, người đứng tên tài khoản sẽ phải làm việc với cơ quan chức năng để giải trình quá trình đăng ký, sử dụng tài khoản.

Trong quá trình xác minh, nhiều loại thông tin cá nhân có thể được sử dụng làm căn cứ để xác định trách nhiệm liên quan.

Các thông tin như căn cước công dân, số điện thoại, địa chỉ email, dữ liệu khuôn mặt, tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc tài khoản thanh toán quốc tế… đều có thể trở thành căn cứ để xác minh trách nhiệm liên quan.

Trường hợp, cá nhân biết rõ mục đích vi phạm pháp luật nhưng vẫn cung cấp thông tin, đứng tên đăng ký, kích hoạt, xác minh hoặc giao tài khoản cho người khác sử dụng thì tùy tính chất mức độ vi phạm có thể phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Về căn cứ pháp lý, Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 quy định nghiêm cấm hành vi cho mượn, cho thuê, mua bán tài khoản nhằm che giấu nguồn gốc tiền có được từ hành vi phạm tội. Nghị định số 88/2019/NĐ-CP của Chính phủ, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 143/2021/NĐ-CP, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, trong đó có chế tài xử phạt nghiêm đối với hành vi cho thuê, cho mượn, mua bán tài khoản thanh toán.

Ngoài ra, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định nhiều tội danh liên quan, như tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản (Điều 290), tội rửa tiền (Điều 324). 

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người đứng tên tài khoản có liên quan có thể bị xem xét xử lý hình sự.

H.Huyền