Trong bối cảnh các hàng rào thuế quan ngày càng được cắt giảm theo các Hiệp định thương mại tự do, các biện pháp an toàn thực phẩm và an toàn dịch bệnh động thực vật (SPS) đang trở thành một trong những công cụ quản lý thương mại rất quan trọng của thị trường quốc tế. Năng lực đáp ứng SPS không còn đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật phục vụ xuất khẩu, mà đang trở thành yếu tố quyết định khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, duy trì thị trường và nâng cao chất lượng, giá trị nông sản của mỗi quốc gia. Vì vậy, việc hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu SPS ngày càng trở thành nhiệm vụ quan trọng nhằm duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu. Thời gian qua, công tác này đã được triển khai đồng bộ với sự tham gia của các cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương, địa phương, các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp.
Hoàn thiện cơ chế, chính sách tạo nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp
Thực hiện Quyết định số 534/QĐ-TTg ngày 19/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Nâng cao hiệu quả thực thi Hiệp định SPS của Tổ chức Thương mại thế giới và cam kết SPS trong khuôn khổ các Hiệp định thương mại tự do", Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành Quyết định số 2998/QĐ-BNN-CCPT ngày 05/9/2024 về Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 534/QĐ-TTg. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan, đơn vị liên quan triển khai nhiệm vụ nâng cao nhận thức, phổ biến thông tin, tăng cường phối hợp và hỗ trợ các chủ thể tham gia chuỗi sản xuất, chế biến, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đáp ứng yêu cầu SPS của thị trường nhập khẩu.
Hình thành mạng lưới hỗ trợ từ Trung ương đến địa phương
Cùng với việc hoàn thiện thể chế, công tác hỗ trợ doanh nghiệp được triển khai theo hướng gắn với từng khâu của chuỗi sản xuất.
Ở cấp Trung ương, các cơ quan quản lý chuyên ngành đã và đang triển khai các nhiệm vụ liên quan đến hoàn thiện cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn, quy chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch, an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, đàm phán kỹ thuật và mở cửa thị trường. Các hoạt động này góp phần tạo nền tảng pháp lý, kỹ thuật và quản lý cần thiết để doanh nghiệp tổ chức sản xuất, chế biến, xuất khẩu theo yêu cầu của thị trường quốc tế.
Ở cấp địa phương, việc quản lý mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói, cơ sở chế biến, truy xuất nguồn gốc và giám sát điều kiện an toàn thực phẩm tiếp tục được tăng cường. Nhiều địa phương đã phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất trong việc duy trì điều kiện sau cấp mã số, hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu và kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu.
Song song với đó, các hiệp hội ngành hàng phát huy vai trò kết nối giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp thông qua việc cập nhật thông tin thị trường, phản ánh những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện các quy định SPS, đồng thời tham gia góp ý đối với các dự thảo quy định có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đa dạng hóa các hình thức hỗ trợ doanh nghiệp
Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, nhiều hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp cũng được triển khai theo hướng thiết thực hơn. Các chương trình hội nghị, hội thảo, tập huấn về SPS được tổ chức thường xuyên nhằm cập nhật các quy định mới trong các hiệp định thương mại tự do và các thị trường xuất khẩu trọng điểm như EVFTA, UKVFTA, RCEP, VIFTA, CEPA với Israel và Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất, cũng như các quy định mới của Trung Quốc. Qua đó góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin SPS, nhận diện sớm rủi ro thị trường và hỗ trợ các chủ thể trong chuỗi sản xuất, xuất khẩu chủ động hơn trong đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Cùng với đó, hệ thống thông tin hỗ trợ doanh nghiệp tiếp tục được mở rộng thông qua các bản tin SPS định kỳ, sổ tay hướng dẫn thực thi, tài liệu hỏi đáp và việc cập nhật thường xuyên các thông báo SPS của các Thành viên WTO. Các thông tin về dự thảo biện pháp SPS, thời hạn góp ý, thời điểm có hiệu lực và những thay đổi có khả năng tác động đến hoạt động xuất khẩu được tổng hợp và công bố kịp thời, giúp doanh nghiệp chủ động theo dõi, đánh giá tác động và điều chỉnh hoạt động sản xuất, chế biến, kiểm nghiệm, chứng nhận.
Ngoài việc cung cấp thông tin, hoạt động tham vấn và giải đáp cũng được tăng cường nhằm hỗ trợ doanh nghiệp hiểu đúng và áp dụng đúng các quy định SPS của từng thị trường. Các nội dung hỗ trợ không chỉ dừng lại ở việc thông báo quy định mới, mà còn hướng tới phân tích tác động, nhận diện rủi ro, giải đáp vướng mắc và hỗ trợ doanh nghiệp điều chỉnh quy trình sản xuất, chế biến, bao gói, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng phù hợp với yêu cầu của từng thị trường; qua đó góp phần nâng cao khả năng tuân thủ SPS và duy trì ổn định hoạt động xuất khẩu.
Hướng tới hệ thống hỗ trợ chủ động và bền vững
Một trong những định hướng đang được triển khai là xây dựng cơ sở dữ liệu về các quy định SPS của các thị trường nhập khẩu, tiến tới hình thành hệ thống thông tin trực tuyến và cơ chế cảnh báo sớm đối với các ngành hàng xuất khẩu trọng điểm. Việc hình thành hệ thống này sẽ giúp doanh nghiệp cập nhật kịp thời các thay đổi về quy định nhập khẩu, giảm thiểu rủi ro kỹ thuật và nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường quốc tế.
Có thể thấy, công tác hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu SPS đang từng bước được triển khai theo hướng đồng bộ, với sự phối hợp của nhiều chủ thể từ cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, hiệp hội ngành hàng đến cộng đồng doanh nghiệp. Sự kết hợp giữa hoàn thiện chính sách, tăng cường cung cấp thông tin, đào tạo, tư vấn và xây dựng các công cụ hỗ trợ đã góp phần nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp, tạo nền tảng cho việc duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong bối cảnh các yêu cầu SPS ngày càng chặt chẽ./.