Cần hỗ trợ pháp lý sát với thực tiễn kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử

Hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp

Theo ông Trần Minh Sơn, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa được triển khai trên cơ sở Nghị định số 55/2019/NĐ-CP, với các hoạt động trọng tâm gồm cung cấp thông tin pháp luật; bồi dưỡng kiến thức pháp luật; tư vấn pháp luật, đối thoại và giải quyết vướng mắc pháp lý. Các hoạt động này hướng tới nâng cao hiểu biết, ý thức và thói quen tuân thủ pháp luật, hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Hoạt động hỗ trợ pháp lý được thực hiện theo nguyên tắc có trọng tâm, có thời hạn; công khai, minh bạch, tránh chồng chéo, trùng lặp; tăng cường phối hợp giữa cơ quan nhà nước với tổ chức đại diện doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ pháp lý. Việc huy động nguồn lực xã hội cũng được khuyến khích nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, tư vấn và hỗ trợ cho cộng đồng doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, Bộ Tư pháp được giao chủ trì xây dựng chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành trình Thủ tướng Chính phủ. Đối với giai đoạn 2026–2030, Quyết định số 84/QĐ-TTg tiếp tục cụ thể hóa các nhiệm vụ hỗ trợ pháp lý, đồng thời mở rộng đối tượng thụ hưởng sang hộ kinh doanh. Các quy định về chức năng, nhiệm vụ của Cục Pháp luật dân sự - kinh tế và Trung tâm cũng xác định trách nhiệm tổ chức thực hiện các hoạt động hỗ trợ trong phạm vi được giao.

Theo ông Trần Minh Sơn, việc hỗ trợ pháp lý cần được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với những vấn đề doanh nghiệp đang gặp phải. Đặc biệt, khi nhiều quy định mới về thuế, hóa đơn, chứng từ và thương mại điện tử được ban hành, doanh nghiệp không chỉ cần tiếp cận văn bản mà còn cần được hướng dẫn cách áp dụng vào hoạt động kinh doanh cụ thể.

 

TS Trần Minh Sơn, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát biểu.

Trong lĩnh vực kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, các nhóm văn bản liên quan gồm chính sách đối với hộ kinh doanh theo Nghị quyết số 198/2025/QH15 và Nghị định số 68/2026/NĐ-CP; pháp luật quản lý thuế theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định số 252/2026/NĐ-CP; pháp luật về hóa đơn, chứng từ theo Nghị định số 254/2026/NĐ-CP; cùng Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15.

Các quy định này điều chỉnh nghĩa vụ của từng nhóm chủ thể, tùy thuộc vào loại hình kinh doanh, phương thức bán hàng và vai trò của nền tảng thương mại điện tử. Vì vậy, việc hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế cần được phân loại theo từng đối tượng, tránh áp dụng một cách chung chung cho mọi doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

Bảy nhóm khó khăn trong thực tiễn kinh doanh trực tuyến

Từ thực tiễn hỗ trợ pháp lý và đối thoại với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, ông Trần Minh Sơn cho rằng có thể nhận diện bảy nhóm vấn đề nổi bật cần được quan tâm.

Thứ nhất là sự thay đổi từ phương thức nộp thuế khoán sang tự xác định doanh thu và thực hiện nghĩa vụ kê khai theo quy định. Nhiều hộ kinh doanh đã quen với mức thuế được ấn định, nay phải chủ động theo dõi doanh thu, lưu giữ chứng từ và tổ chức ghi chép sổ sách. Khó khăn không chỉ nằm ở thủ tục mà còn ở thói quen quản lý và khả năng sử dụng các công cụ điện tử.

Thứ hai là việc xác định trách nhiệm kê khai thuế giữa người bán và nền tảng thương mại điện tử. Một người kinh doanh có thể đồng thời bán hàng trên nhiều kênh, trong đó có nền tảng thực hiện khấu trừ, khai và nộp thuế thay theo quy định, cũng có những kênh mà người bán phải tự thực hiện nghĩa vụ kê khai. Nếu không phân biệt rõ, người bán có thể bỏ sót doanh thu hoặc không xác định được khoản thuế đã được khấu trừ và khoản còn phải kê khai.

Thứ ba là việc đối soát dữ liệu và quản lý hóa đơn điện tử. Khi dữ liệu hóa đơn và giao dịch ngày càng được sử dụng trong quản lý thuế, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần bảo đảm tính thống nhất giữa thông tin đơn hàng, thanh toán, hóa đơn và sổ sách. Tuy nhiên, nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ chưa có hệ thống quản lý dữ liệu đồng bộ, dẫn đến nguy cơ sai lệch và phát sinh khó khăn khi giải trình.

Thứ tư là các vấn đề pháp lý trong kinh doanh xuyên biên giới. Người bán hàng Việt Nam trên nền tảng nước ngoài có thể nhận tiền qua nhiều đơn vị thanh toán, thực hiện quy đổi ngoại tệ và sử dụng chứng từ ở nhiều định dạng khác nhau. Ở chiều ngược lại, tổ chức, cá nhân nước ngoài kinh doanh trên nền tảng tại Việt Nam cũng phải thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định áp dụng. Do đó, việc quản lý chủ thể kinh doanh, hàng hóa, dòng tiền, dữ liệu và chứng từ cần được thực hiện chặt chẽ.

Thứ năm là sự xuất hiện của nhiều văn bản pháp luật mới trong thời gian ngắn. Các quy định về thuế, hóa đơn và thương mại điện tử có những thay đổi quan trọng trong năm 2026, trong khi một số văn bản trước đây đã được thay thế. Việc các tài liệu hướng dẫn, mẫu biểu cũ vẫn tiếp tục được lưu hành có thể khiến doanh nghiệp khó xác định quy định còn hiệu lực và áp dụng chưa chính xác.

Thứ sáu là hạn chế về nguồn lực tuân thủ. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh không có bộ phận pháp chế hoặc kế toán chuyên trách. Trong khi chi phí thuê tư vấn có thể tạo áp lực tài chính, yêu cầu nắm bắt và thực hiện đúng quy định pháp luật ngày càng cao.

Thứ bảy là nguy cơ phát sinh rủi ro pháp lý do sai sót kéo dài. Những sai lệch không được phát hiện kịp thời có thể dẫn đến việc phải khai bổ sung, bị ấn định thuế hoặc phát sinh tiền chậm nộp theo quy định. Vì vậy, việc chủ động rà soát, nhận diện và điều chỉnh sai sót từ sớm có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động kinh doanh.

Theo ông Trần Minh Sơn, những khó khăn trên cho thấy nhu cầu hỗ trợ pháp lý không chỉ dừng ở việc phổ biến quy định mới mà còn bao gồm hướng dẫn thực hiện, giải đáp tình huống cụ thể và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng quy trình quản lý phù hợp với quy mô hoạt động.

Đẩy mạnh hỗ trợ theo từng nhóm đối tượng, chủ động cảnh báo rủi ro

Để nâng cao hiệu quả tuân thủ pháp luật, ông Trần Minh Sơn khuyến nghị doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần chủ động thực hiện ba việc: xác định rõ chủ thể kinh doanh và các nền tảng đang sử dụng để bán hàng; tổ chức quản lý dữ liệu, hóa đơn, chứng từ ngay từ khi phát sinh đơn hàng; thường xuyên đối chiếu số liệu bán hàng, thanh toán và hóa đơn trước mỗi kỳ kê khai.

Về phía cơ quan hỗ trợ pháp lý, Trung tâm xác định năm định hướng trọng tâm nhằm giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận quy định thuận lợi hơn.

Một là, cập nhật và phổ biến thông tin pháp luật kịp thời, dễ tiếp cận. Các văn bản đang có hiệu lực cần được hệ thống hóa, làm rõ văn bản nào thay thế văn bản nào, đồng thời chuyển tải thành nội dung dễ hiểu, gắn với những tình huống thường gặp trong hoạt động kinh doanh. Trang thông tin điện tử hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp và các kênh truyền thông của Trung tâm trên Cổng Pháp luật quốc gia sẽ là những kênh phục vụ việc phổ biến thông tin.

Hai là, tăng cường tổ chức đối thoại, giải đáp vướng mắc theo từng nhóm đối tượng, thay vì chỉ cung cấp hướng dẫn chung. Các nhóm cần được quan tâm gồm hộ kinh doanh bán hàng trên sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp bán hàng đa kênh, người bán hàng xuyên biên giới, người livestream bán hàng và người tham gia tiếp thị liên kết.

Ba là, đẩy mạnh cảnh báo rủi ro pháp lý, xây dựng các dấu hiệu nhận diện sớm và bộ công cụ tự rà soát đơn giản về doanh thu, hóa đơn, chứng từ. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh phát hiện những điểm chưa phù hợp trong quá trình thực hiện nghĩa vụ pháp lý, từ đó chủ động điều chỉnh trước khi phát sinh hậu quả.

Bốn là, tăng cường kết nối giữa cơ quan thuế, đơn vị quản lý nền tảng thương mại điện tử, hiệp hội, tổ chức hành nghề luật, đơn vị tư vấn, nhà cung cấp giải pháp công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp. Sự phối hợp giữa các bên sẽ góp phần bảo đảm thông tin, hướng dẫn được truyền tải nhanh chóng, thống nhất và phù hợp với nhu cầu thực tế.

Năm là, tiếp nhận, tổng hợp ý kiến, kiến nghị từ doanh nghiệp, hộ kinh doanh để phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền. Những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện cần được ghi nhận và phân tích nhằm phục vụ việc hoàn thiện chính sách, pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi, phù hợp với quy mô và điều kiện hoạt động của từng nhóm kinh doanh.

Từ những yêu cầu đặt ra trong thực tiễn, ông Trần Minh Sơn nhấn mạnh vai trò của việc đưa hoạt động hỗ trợ pháp lý đến gần hơn với doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Khi thông tin pháp luật được cập nhật kịp thời, các tình huống được giải đáp cụ thể và rủi ro được cảnh báo sớm, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở để chủ động thực hiện nghĩa vụ, hạn chế sai sót và duy trì hoạt động kinh doanh ổn định trong môi trường thương mại điện tử ngày càng phát triển.

P.Mai