Mở rộng cơ hội tham gia đấu thầu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hiện chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thị trường, đặc biệt là thị trường mua sắm công, vẫn còn nhiều hạn chế do quy mô vốn nhỏ, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng chưa nhiều và khó đáp ứng các yêu cầu của các gói thầu có giá trị lớn.
Trong bối cảnh đó, Dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi (Dự thảo) do Bộ Tài chính chủ trì xây dựng đã đề xuất nhiều cơ chế mới nhằm mở rộng cơ hội tham gia đấu thầu cho DNNVV. Các chính sách này không chỉ tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thị trường mua sắm công mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng và phát triển bền vững.
Mua sắm công - công cụ hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
Dự thảo thiết kế 11 chính sách hỗ trợ chung dành cho DNNVV, với phương thức triển khai theo hướng linh hoạt, đa dạng, đồng bộ và bảo đảm các nguyên tắc công khai, minh bạch, lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo đánh giá. Cụ thể, theo Điều 12 của Dự thảo, DNNVV sẽ được ưu tiên tham gia các chương trình xúc tiến thương mại trong nước và quốc tế, chương trình phát triển thương mại điện tử, chương trình hỗ trợ mở rộng thị trường quốc tế cùng các chương trình phù hợp khác.
Đặc biệt, Dự thảo bổ sung cơ chế ưu đãi trong mua sắm công theo hướng dành các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa và gói thầu hỗn hợp có giá trị không quá 20 tỷ đồng sử dụng ngân sách nhà nước cho DNNVV. Trường hợp đã tổ chức đấu thầu nhưng không có DNNVV đáp ứng yêu cầu thì mới được tổ chức đấu thầu lại và không áp dụng quy định này. Đồng thời, các cơ quan, tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước phải dành tối thiểu 20% ngân sách hoặc 20% số lượng gói thầu hằng năm để mua sắm sản phẩm, dịch vụ do DNNVV sản xuất, cung ứng.
Dự thảo được cho là giải pháp quan trọng nhằm mở rộng thị trường cho DNNVV, giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội tham gia đấu thầu, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Cách tiếp cận này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế khi nhiều quốc gia coi mua sắm công là công cụ hiệu quả để tạo lập thị trường, thúc đẩy DNNVV phát triển và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Đặc biệt, Dự thảo bổ sung cơ chế ưu đãi trong mua sắm công theo hướng dành các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa và gói thầu hỗn hợp có giá trị không quá 20 tỷ đồng sử dụng ngân sách nhà nước cho DNNVV. Trường hợp đã tổ chức đấu thầu nhưng không có DNNVV đáp ứng yêu cầu thì mới được tổ chức đấu thầu lại và không áp dụng quy định này. Đồng thời, các cơ quan, tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước phải dành tối thiểu 20% ngân sách hoặc 20% số lượng gói thầu hằng năm để mua sắm sản phẩm, dịch vụ do DNNVV sản xuất, cung ứng.
Dự thảo được cho là giải pháp quan trọng nhằm mở rộng thị trường cho DNNVV, giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội tham gia đấu thầu, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Cách tiếp cận này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế khi nhiều quốc gia coi mua sắm công là công cụ hiệu quả để tạo lập thị trường, thúc đẩy DNNVV phát triển và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Tạo điều kiện để doanh nghiệp từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh
Đánh giá về các quy định mới, TS Nguyễn Thái Cường, Phụ trách Viện Luật So sánh Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng việc dành một tỷ lệ nhất định của thị trường mua sắm công cho DNNVV là điểm mới đáng chú ý của Dự thảo. Thực tiễn cho thấy, một trong những khó khăn lớn của DNNVV khi tham gia đấu thầu là chưa có nhiều kinh nghiệm thực hiện các hợp đồng sử dụng vốn nhà nước. Điều này khiến doanh nghiệp khó đáp ứng các tiêu chí về năng lực, kinh nghiệm và hồ sơ kỹ thuật, từ đó hạn chế cơ hội tiếp cận các dự án lớn. Chuyên gia cho rằng quy định dành các gói thầu có quy mô phù hợp cho DNNVV không phải là sự ưu ái làm giảm tính cạnh tranh, mà là tạo cơ hội để doanh nghiệp tích lũy năng lực và từng bước tham gia bình đẳng hơn vào thị trường. Khi đã có kinh nghiệm thực hiện các gói thầu công, doanh nghiệp sẽ nâng cao năng lực quản trị, tiêu chuẩn sản xuất và uy tín, từ đó đủ điều kiện tham gia những dự án có quy mô lớn hơn.
Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, chuyên gia này nhấn mạnh, cần thiết kế tiêu chí lựa chọn nhà thầu theo hướng phù hợp với quy mô của DNNVV, đồng thời tăng cường công khai, minh bạch và hậu kiểm nhằm bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng, tránh tình trạng lợi dụng chính sách hoặc doanh nghiệp lớn "núp bóng" DNNVV để hưởng ưu đãi.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Cẩm Giang - Giảng viên Khoa Tài chính, Học viện Ngân hàng cho rằng các quy định ưu đãi trong đấu thầu đã tạo ra một "sân chơi" phù hợp với quy mô và năng lực của DNNVV, đồng thời vẫn bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch trong lựa chọn nhà thầu. Những quy định này sẽ tạo thêm cơ hội để các nhà thầu là DNNVV tích cực tham gia cạnh tranh, từng bước tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng thực hiện các dự án.
Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, chuyên gia này nhấn mạnh, cần thiết kế tiêu chí lựa chọn nhà thầu theo hướng phù hợp với quy mô của DNNVV, đồng thời tăng cường công khai, minh bạch và hậu kiểm nhằm bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng, tránh tình trạng lợi dụng chính sách hoặc doanh nghiệp lớn "núp bóng" DNNVV để hưởng ưu đãi.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Cẩm Giang - Giảng viên Khoa Tài chính, Học viện Ngân hàng cho rằng các quy định ưu đãi trong đấu thầu đã tạo ra một "sân chơi" phù hợp với quy mô và năng lực của DNNVV, đồng thời vẫn bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch trong lựa chọn nhà thầu. Những quy định này sẽ tạo thêm cơ hội để các nhà thầu là DNNVV tích cực tham gia cạnh tranh, từng bước tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng thực hiện các dự án.
Khuyến nghị đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
Để tận dụng hiệu quả các cơ hội từ chính sách hỗ trợ mới, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động nâng cao năng lực nội tại, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện tham gia thị trường mua sắm công.
Doanh nghiệp cần chú trọng hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xây dựng hệ thống quản trị minh bạch, thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, thuế và nghĩa vụ tài chính theo quy định. Đây là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín và đáp ứng các điều kiện tham gia đấu thầu.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, chuẩn hóa quy trình sản xuất, tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng cao của các gói thầu sử dụng ngân sách nhà nước.
Doanh nghiệp cũng nên thường xuyên theo dõi các quy định mới của pháp luật về đấu thầu, mua sắm công và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; tích cực tham gia các chương trình đào tạo, tư vấn, xúc tiến thương mại và kết nối doanh nghiệp để nâng cao năng lực lập hồ sơ dự thầu, quản lý hợp đồng và tổ chức thực hiện dự án.
Việc mở rộng cơ hội tham gia thị trường mua sắm công cho doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hiện thực hóa chủ trương phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế. Để các chính sách này phát huy hiệu quả, cần bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, bên mời thầu và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình tổ chức thực hiện, qua đó tạo động lực phát triển bền vững cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực từ ngân sách nhà nước.
Doanh nghiệp cần chú trọng hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xây dựng hệ thống quản trị minh bạch, thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, thuế và nghĩa vụ tài chính theo quy định. Đây là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín và đáp ứng các điều kiện tham gia đấu thầu.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, chuẩn hóa quy trình sản xuất, tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng cao của các gói thầu sử dụng ngân sách nhà nước.
Doanh nghiệp cũng nên thường xuyên theo dõi các quy định mới của pháp luật về đấu thầu, mua sắm công và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; tích cực tham gia các chương trình đào tạo, tư vấn, xúc tiến thương mại và kết nối doanh nghiệp để nâng cao năng lực lập hồ sơ dự thầu, quản lý hợp đồng và tổ chức thực hiện dự án.
Việc mở rộng cơ hội tham gia thị trường mua sắm công cho doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hiện thực hóa chủ trương phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế. Để các chính sách này phát huy hiệu quả, cần bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, bên mời thầu và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình tổ chức thực hiện, qua đó tạo động lực phát triển bền vững cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực từ ngân sách nhà nước.
