Bị giả mạo thông tin để thành lập doanh nghiệp: Cá nhân cần làm gì để bảo vệ quyền lợi?
Một cá nhân có thể bất ngờ nhận được thông báo của cơ quan thuế hoặc phát hiện tên mình gắn với một doanh nghiệp, hộ kinh doanh mà bản thân không thành lập, không góp vốn và không tham gia điều hành. Đây có thể là dấu hiệu thông tin trên giấy tờ tùy thân đã bị sử dụng trái phép để đăng ký kinh doanh hoặc đưa cá nhân vào vị trí chủ sở hữu, thành viên, cổ đông hay người đại diện theo pháp luật.
Trong Thư ngỏ ngày 30/6/2026, Cục Thuế cho biết đã ghi nhận trường hợp sử dụng trái phép thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh, khiến người dân bị đứng tên dù không biết và không tham gia.
Nhận diện sớm dấu hiệu bị sử dụng trái phép thông tin
Dấu hiệu bất thường có thể xuất hiện khi cá nhân nhận được thông báo, thư mời hoặc yêu cầu giải trình của cơ quan thuế liên quan đến một tổ chức không quen biết; hoặc khi tra cứu thấy mình được ghi nhận là chủ sở hữu, thành viên, cổ đông, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp mà mình không đăng ký.
Một số trường hợp chỉ được phát hiện khi phát sinh nghĩa vụ về thuế, hóa đơn hoặc khi cá nhân thực hiện thủ tục hành chính khác. Điều này cho thấy việc kiểm tra dữ liệu không nên chỉ được thực hiện sau khi đã phát sinh hậu quả.
Cẩm nang của Cục Thuế thành phố Hà Nội khuyến nghị người dân thường xuyên tra cứu thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi kiểm tra, cần phân biệt trường hợp chỉ trùng họ tên với trường hợp thông tin định danh thực sự đã được sử dụng trong hồ sơ đăng ký.
Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, cá nhân không nên tự nhận nghĩa vụ, ký hồ sơ hoặc thực hiện thủ tục giải thể thay cho doanh nghiệp mà mình khẳng định không thành lập.
Cần phản ánh đến những cơ quan nào?
Tài liệu hướng dẫn người nộp thuế thực hiện thủ tục của Cục Thuế nêu rõ: trường hợp có dấu hiệu giả mạo hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp, đứng tên người đại diện, cá nhân liên quan cần phản ánh để cơ quan có thẩm quyền xác minh. Khi phát hiện thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép để thành lập hoặc đứng tên doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người dân cần phản ánh tới cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an và cơ quan thuế để được kiểm tra, xác minh.
Mỗi cơ quan xử lý một khía cạnh khác nhau của vụ việc:
Nhận diện sớm dấu hiệu bị sử dụng trái phép thông tin
Dấu hiệu bất thường có thể xuất hiện khi cá nhân nhận được thông báo, thư mời hoặc yêu cầu giải trình của cơ quan thuế liên quan đến một tổ chức không quen biết; hoặc khi tra cứu thấy mình được ghi nhận là chủ sở hữu, thành viên, cổ đông, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp mà mình không đăng ký.
Một số trường hợp chỉ được phát hiện khi phát sinh nghĩa vụ về thuế, hóa đơn hoặc khi cá nhân thực hiện thủ tục hành chính khác. Điều này cho thấy việc kiểm tra dữ liệu không nên chỉ được thực hiện sau khi đã phát sinh hậu quả.
Cẩm nang của Cục Thuế thành phố Hà Nội khuyến nghị người dân thường xuyên tra cứu thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi kiểm tra, cần phân biệt trường hợp chỉ trùng họ tên với trường hợp thông tin định danh thực sự đã được sử dụng trong hồ sơ đăng ký.
Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, cá nhân không nên tự nhận nghĩa vụ, ký hồ sơ hoặc thực hiện thủ tục giải thể thay cho doanh nghiệp mà mình khẳng định không thành lập.
Cần phản ánh đến những cơ quan nào?
Tài liệu hướng dẫn người nộp thuế thực hiện thủ tục của Cục Thuế nêu rõ: trường hợp có dấu hiệu giả mạo hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp, đứng tên người đại diện, cá nhân liên quan cần phản ánh để cơ quan có thẩm quyền xác minh. Khi phát hiện thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép để thành lập hoặc đứng tên doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người dân cần phản ánh tới cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an và cơ quan thuế để được kiểm tra, xác minh.
Mỗi cơ quan xử lý một khía cạnh khác nhau của vụ việc:
- Cơ quan đăng ký kinh doanh kiểm tra thông tin và hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, hộ kinh doanh;
- Cơ quan thuế rà soát dữ liệu đăng ký thuế, mã số thuế và các nghĩa vụ có liên quan;
- Cơ quan công an xem xét dấu hiệu giả mạo giấy tờ hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân.
Khi phản ánh, cá nhân nên trình bày rõ thời điểm và cách thức phát hiện; thông tin của doanh nghiệp, hộ kinh doanh có liên quan; nội dung bị sử dụng trái phép và căn cứ cho rằng mình không thực hiện việc đăng ký. Thông báo của cơ quan thuế, kết quả tra cứu và các tài liệu liên quan cần được lưu giữ để cung cấp khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
Thành phần hồ sơ cụ thể cần thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan tiếp nhận. Cá nhân không nên sử dụng mẫu đơn hoặc làm theo yêu cầu từ các nguồn không chính thức, đặc biệt khi được đề nghị cung cấp thêm hình ảnh căn cước công dân, tài khoản định danh hoặc chuyển tiền để “xử lý hồ sơ”.
Không tự động xóa doanh nghiệp hoặc mã số thuế
Một vấn đề cần đặc biệt lưu ý là việc cá nhân gửi phản ánh không đồng nghĩa thông tin đăng ký doanh nghiệp hoặc mã số thuế được xóa ngay.
Quy trình xác minh là cần thiết bởi dữ liệu của doanh nghiệp không chỉ liên quan đến người bị mạo danh mà còn có thể gắn với người lao động, đối tác, hóa đơn, nghĩa vụ thuế và các giao dịch đã phát sinh. Nếu tự động xóa doanh nghiệp hoặc mã số thuế ngay khi có phản ánh, việc xử lý các quan hệ liên quan có thể bị gián đoạn và tạo ra khoảng trống trong quản lý.
Ngược lại, việc để thông tin sai lệch tồn tại kéo dài cũng có thể khiến người bị mạo danh tiếp tục nhận thông báo, yêu cầu giải trình hoặc gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục khác.
Việc đứng tên không mặc nhiên xác lập trách nhiệm
Thông tin cá nhân xuất hiện trong dữ liệu đăng ký là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, nhưng không nên được hiểu rằng người bị ghi tên đương nhiên phải chịu trách nhiệm đối với toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp.
Trách nhiệm cụ thể chỉ có thể được xác định sau khi làm rõ hồ sơ đăng ký, chữ ký, giấy tờ đã sử dụng, mức độ tham gia thực tế và các tình tiết liên quan. Đây cũng là lý do người bị mạo danh không nên tự ký hồ sơ giải thể hoặc thực hiện nghĩa vụ thay cho doanh nghiệp khi vụ việc chưa được xác minh. Hành động này có thể làm phức tạp thêm quá trình xác định cá nhân có thực sự tham gia thành lập, quản lý doanh nghiệp hay không.
Cục Thuế khuyến nghị người dân không cho mượn, cho thuê, mua bán hoặc để người khác sử dụng căn cước công dân và thông tin cá nhân nhằm thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc thực hiện giao dịch trái pháp luật. Đồng thời, cần thường xuyên kiểm tra dữ liệu và phản ánh ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Phản ánh sớm, cung cấp thông tin đầy đủ và phối hợp với đúng cơ quan có thẩm quyền là cách phù hợp nhất để cá nhân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Thành phần hồ sơ cụ thể cần thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan tiếp nhận. Cá nhân không nên sử dụng mẫu đơn hoặc làm theo yêu cầu từ các nguồn không chính thức, đặc biệt khi được đề nghị cung cấp thêm hình ảnh căn cước công dân, tài khoản định danh hoặc chuyển tiền để “xử lý hồ sơ”.
Không tự động xóa doanh nghiệp hoặc mã số thuế
Một vấn đề cần đặc biệt lưu ý là việc cá nhân gửi phản ánh không đồng nghĩa thông tin đăng ký doanh nghiệp hoặc mã số thuế được xóa ngay.
Quy trình xác minh là cần thiết bởi dữ liệu của doanh nghiệp không chỉ liên quan đến người bị mạo danh mà còn có thể gắn với người lao động, đối tác, hóa đơn, nghĩa vụ thuế và các giao dịch đã phát sinh. Nếu tự động xóa doanh nghiệp hoặc mã số thuế ngay khi có phản ánh, việc xử lý các quan hệ liên quan có thể bị gián đoạn và tạo ra khoảng trống trong quản lý.
Ngược lại, việc để thông tin sai lệch tồn tại kéo dài cũng có thể khiến người bị mạo danh tiếp tục nhận thông báo, yêu cầu giải trình hoặc gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục khác.
Việc đứng tên không mặc nhiên xác lập trách nhiệm
Thông tin cá nhân xuất hiện trong dữ liệu đăng ký là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, nhưng không nên được hiểu rằng người bị ghi tên đương nhiên phải chịu trách nhiệm đối với toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp.
Trách nhiệm cụ thể chỉ có thể được xác định sau khi làm rõ hồ sơ đăng ký, chữ ký, giấy tờ đã sử dụng, mức độ tham gia thực tế và các tình tiết liên quan. Đây cũng là lý do người bị mạo danh không nên tự ký hồ sơ giải thể hoặc thực hiện nghĩa vụ thay cho doanh nghiệp khi vụ việc chưa được xác minh. Hành động này có thể làm phức tạp thêm quá trình xác định cá nhân có thực sự tham gia thành lập, quản lý doanh nghiệp hay không.
Cục Thuế khuyến nghị người dân không cho mượn, cho thuê, mua bán hoặc để người khác sử dụng căn cước công dân và thông tin cá nhân nhằm thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc thực hiện giao dịch trái pháp luật. Đồng thời, cần thường xuyên kiểm tra dữ liệu và phản ánh ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Phản ánh sớm, cung cấp thông tin đầy đủ và phối hợp với đúng cơ quan có thẩm quyền là cách phù hợp nhất để cá nhân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
